Mapa tranzycji

Wbrew opinii niektórych lekarzy prowadzących, nie istnieje nic takiego jak uniwersalna mapa tranzycji. Każda osoba trans i niebinarna ma swoje indywidualne trudności i potrzeby. Istnieją pewne schematy które z braku oficjalnych wytycznych w pewnym sensie się przyjęły i mogą być oczekiwane przez niektóre osoby, które napotkasz na swojej drodze. Poniższa rozpiska skrótowo przedstawi poszczególne elementy które przyjęło się wliczać w proces tranzycji wraz z informacją jakie mogą pojawić się do nich wymogi.

Lekarze i inni specjaliści

Poniższy tekst opisuje poszczególne specjalizacje, z którymi możesz się spotkać na drodze tranzycji. Bywa, że lekarze mają ich kilka i możesz "odhaczyć" je wtedy na raz.

Seksuolog
Tradycyjnie przyjęło się, że lekarzem prowadzącym tranzycję jest seksuolog, a właściwie to lekarz psychiatra, neurolog, ginekolog lub endokrynolog ze specjalizacją seksuologiczną. Jeśli zaczniesz właśnie od niego, powinien wysłać Cię do wszystkich innych specjalistów, wypisać skierowania na badania, a na samym końcu wystawić Ci dokumenty do sądu.

Pamiętaj, że masz prawo zapytać się na pierwszej wizycie czy dany lekarz pracuje z osobami niebinarnymi, stosuje tzw. "test życia", albo czeka latami przed skierowaniem na terapię hormonalną. W każdej chwili masz prawo zmienić lekarza prowadzącego.

Psycholog - seksuolog

Seksuolog najczęściej nie będzie Cię samodzielnie diagnozować, tylko skieruje Cię w tym celu do psychologa, najczęściej ze specjalizacją seksuologiczną. Niektóre osoby aby zaoszczędzić czas zaczynają od psychologa i do seksuologa idą już z gotową diagnozą. Nie zawsze jednak się to opłaci - bywają seksuologowie, którzy preferują współpracę z konkretnymi psychologami, lub mają w zwyczaju "przetrzymać" osobę wyznaczoną przez siebie minimalną ilość miesięcy. Psycholog najprawdopodobniej przeprowadzi szereg testów mających oszacować Twóje zdrowie psychiczne i stwierdzić brak przeciwwskazań do tranzycji. Czasami na tym etapie możesz się też zetknąć z przestarzałymi testami na "transseksualizm".

Psychiatra

W celu skompletowania najczęściej wymaganego zestaw dokumentów do sądu, czeka Cię także spotkane z psychiatrą. Nie będzie potrzebna żadna większa dniagnoza z jego strony, a jedynie krótkie zaświadczenie o braku przeciwwskazań do podjęcia tranzycji - często wystarcza jedno spotkanie.

Endokrynolog

W kwestii hormonów zawsze konsultuj się z endokrynologiem, bo to jest właśnie jego specjalizacja. Bez zaświadczeń od seksuologa lub psychologa endokrynolog nie podejmie samodzielnie decyzji o rozpoczęciu terapii. Seksuologowie starej daty często wystawiają sami recepty na hormony, ale uważaj! To nie jest ich specjalizacja i bardzo często nie robią tego poprawnie i mogą Ci zaszkodzić.

Neurolog

Może się zdarzyć sytuacja, że seksuolog zleci Ci badanie rezonansem magnetycznym lub EEG - w takiej sytuacji, być może odwiedzisz neurologa po odpowiednie skierowanie. Oba te badania, o ile nie ma konkretnego powodu, nie są wskazane zgodnie ze współczesnym standardem opieki nad osobami transpłciowymi.

Badania

Ponieważ transpłciowość nie jest czymś co może zostać jednoznacznie zdiagnozowane przez osobę trzecią, wokół procesu tranzycji w Polsce narosła olbrzymia ilość badań, które wykonuje się w celu wykluczenia innych ewentualności. Każdy lekarz chce zdobyć wszelkie możliwe "podkładki", natomiast sędziowie nierzadko wymagają dostarczenia dodatkowych badań tylko dlatego, że w innych procesach o ustalenie płci ktoś je załączył. Na szczęście, bardziej zaznajomieni ze współczesnymi standardami lekarze zaczęli niedawno wystawiać zaświadczenia z uzasadnieniem, że nie kierują na niektóre zwyczajowe badania, bo nie ma takich podstaw. Być może dzięki temu uda nam się w końcu wyjść z tego absurdu narastającej ilości badań i dokumentów.

Najczęstsze
  • Hormony i inne badania krwi - jeśli planujesz terapię hormonalną, na pewno zostaną Ci zlecone przed zapisaniem leków, a także później w trakcie monitorowania terapii.
  • Kariotyp - badanie jest bardzo drogie (ok. 400-700zł) i zupełnie niepotrzebne. Służy np. wykluczeniu czy nie jesteś osobą interpłciową. Większość sądów i seksuologów nadal badanie kariotypu traktuje jako standard.
Częste

Bardzo często lekarze wymagają badań neurologicznych:

  • MRI głowy - jeśli nie masz podejrzenia prolaktynomy, nie ma podstaw do wykonywania tego badania.
  • EEG - trudno stwierdzić dlaczego niektórzy lekarze go wymagają. Jest dość proste i niedrogie, więc jeśli Twój lekarz go wymaga to możesz po prostu wykonać, natomiast jeśli pójdziesz po skierowanie do neurologa, może się okazać że odmówi wystawienia z braku podstaw.
Inne możliwe badania
Inne przykładowe badania wymagane czasem przez lekarzy to np.:

  • Badanie dna oka
  • RTG głowy z oceną siodełka tureckiego
  • Badanie ginekologiczne lub andrologiczne

Sąd

Najaktualniejsze informacje na temat sądowej zmiany płci metrykalnej, znajdziesz w przygotowanego przez Rzecznika Praw Obywatelskich poradnika Postępowania w sprawach o ustalenie płci.

Pozew

Dokładnie opisany wzór pozwu znajdziesz tutaj.

Zabiegi

W Polsce na ogół lekarze trzymają się ściśle zasady, że jeśli zabiegi nie ingerują w płodność, nie wymagają prawnej zmiany metryki, choć czasem lekarze mogą wymagać do niej diagnozy (np. w przypadku mastektomii).

Jeśli zabieg mógłby pozbawić Cię płodności, lekarze będą nalegać na uprzednią zmianę płci metrykalnej. Znane są natomiast wyjątki, np. pojedyncze osoby, którym udało się uzyskać orchiektomię bez pozwu o ustalenie płci.

Pamiętaj, że żadne zabiegi nie są wymagane do zmiany płci metrykalnej, tylko Ty decydujesz jakie zabiegi chcesz przejść.